BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN
MÔN

(Tài liệu lưu hành nội bộ)

lớp

10

NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

PHAN VĂN PHÚ – MAI PHÚ THANH
HOÀNG TRỌNG TUÂN – TRẦN QUỐC VIỆT

TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN
MÔN

(Tài liệu lưu hành nội bộ)

lớp

10

NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

2

Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Địa Lí lớp 10, bộ sách Chân trời sáng tạo

3

Lời nói đầu
Nhằm giúp giáo viên cấp Trung học phổ thông nắm rõ những nội dung cơ bản
trong Chương trình giáo dục phổ thông môn Địa lí năm 2018 của Bộ Giáo dục và Đào
tạo và tổ chức thực hiện dạy học hiệu quả môn Địa lí theo sách giáo khoa mới Nhà
xuất bản Giáo dục Việt Nam đã tổ chức biên soạn Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn
Địa lí, lớp 10 (bộ sách Chân trời sáng tạo).
Tài liệu được cấu trúc gồm ba phần:
Phần một. Hướng dẫn chung. Phần này giới thiệu về SGK mới với các nội dung:
Quan điểm biên soạn, những điểm mới của Địa lí 10 và Chuyên đề học tập Địa lí 10;
cấu trúc sách và cấu trúc bài học trong; phương pháp dạy học, tổ chức hoạt động;
hướng dẫn đánh giá, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Địa lí.
Phần hai. Hướng dẫn tổ chức một số dạng bài học. Phần này chủ yếu gợi ý,
hướng dẫn cho giáo viên cách tổ chức dạy một số dạng bài cơ bản trong Địa lí 10, gồm:
dạng bài hình thành kiến thức mới, dạng bài thực hành và dạng bài chuyên đề.
Phần 3. Các nội dung khác. Phần này giới thiệu và hướng dẫn cho giáo viên khai
thác hiệu quả các nguồn học liệu bổ trợ như sách giáo viên Địa lí 10, các nguồn học
liệu điện tử của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
Tài liệu bồi dưỡng giáo viên Địa lí 10 (bộ sách Chân trời sáng tạo) được
biên soạn dựa trên cơ sở kế thừa, phát triển những thành tựu đổi mới về phương
pháp và hình thức dạy học môn Địa lí theo định hướng phát triển năng lực. Đồng thời,
tài liệu cũng được biên soạn theo hướng mở nhằm giúp giáo viên có thể chủ động, linh
hoạt trong tổ chức dạy học để phù hợp với năng lực của học sinh và điều kiện cụ thể
của mỗi địa phương.
Tập thể tác giả rất mong nhận được ý kiến góp ý của Quý thầy, cô giáo và độc giả
để tài liệu được hoàn thiện hơn trong lần tái bản sau.
Trân trọng cảm ơn!
NHÓM TÁC GIẢ

4

Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Địa Lí lớp 10, bộ sách Chân trời sáng tạo

Mục lục
PHẦN MỘT. HƯỚNG DẪN CHUNG
1. QUAN ĐIỂM BIÊN SOẠN VÀ NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA SÁCH GIÁO KHOA ................................6
1.1. Quan điểm biên soạn sách.................................................................................................................6
1.1.1. Bám sát Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018, kế thừa bộ sách giáo khoa
hiện hành và học hỏi kinh nghiệm viết sách giáo khoa ở các nước tiên tiến..........................6
1.1.2. Tăng tính hấp dẫn của sách giáo khoa ......................................................................................6
1.1.3. Chú trọng sách giáo khoa là công cụ giúp học sinh phát triển khả năng tự học.......6
1.2. Những điểm mới....................................................................................................................................7
2. CẤU TRÚC SÁCH VÀ CẤU TRÚC BÀI HỌC...........................................................................................8
2.1. Cấu trúc sách...........................................................................................................................................8
2.1.1. Sách giáo khoa....................................................................................................................................8
2.1.2. Sách chuyên đề................................................................................................................................10
2.2. Cấu trúc bài học.................................................................................................................................. 10
2.2.1. Phần Mở đầu.....................................................................................................................................10
2.2.2. Phần hình thành kiến thức mới..................................................................................................11
2.2.3. Phần Luyện tập – Vận dụng.........................................................................................................11
2.3. Những điểm khác biệt giữa sách giáo khoa mới với sách giáo khoa hiện hành .........11
2.3.1. Về kết cấu chương và bài..............................................................................................................13
2.3.2. Về các tiểu mục và nội dung các câu hỏi hoạt động..........................................................13
2.3.3. Về việc tổ chức các hoạt động cho học sinh trên lớp.........................................................13
2.3.4. Về hình thức sách ...........................................................................................................................13
3. PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ....................................................................................................................14
3.1. Sách giáo khoa Địa lí 10....................................................................................................................14
3.1.1. Những yêu cầu cơ bản về phương pháp dạy học................................................................14
3.1.2. Một số phương pháp dạy học cơ bản........................................................................................14

5

3.2. Sách chuyên đề học tập Địa lí 10....................................................................................................16
3.2.1. Những yêu cầu cơ bản về phương pháp dạy học..................................................................16
3.2.2. Một số phương pháp dạy học cơ bản........................................................................................16
4. HƯỚNG DẪN KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ .................................................................................................18
4.1. Hướng dẫn chung................................................................................................................................18
4.2. Hướng dẫn cụ thể về kiểm tra, đánh giá năng lực, phẩm chất...........................................19
4.3. Một số gợi ý về hình thức và phương pháp kiểm tra, đánh giá năng lực........................19
4.3.1. Đánh giá thường xuyên.................................................................................................................19
4.3.2. Đánh giá định kì................................................................................................................................20
PHẦN 2. HƯỚNG DẪN TỔ CHỨC MỘT SỐ DẠNG BÀI HỌC
1. DẠNG BÀI HÌNH THÀNH KIẾN THỨC, KĨ NĂNG MỚI, DẠNG BÀI THỰC HÀNH................21
1.1. Căn cứ thiết kế và tổ chức kế hoạch bài dạy dạng bài hình thành kiến thức,
kĩ năng mới....................................................................................................................................................21
1.2. Hướng dẫn tổ chức kế hoạch bài dạy dạng bài hình thành kiến thức,
kĩ năng mới.....................................................................................................................................................21
1.3 Hướng dẫn tổ chức kế hoạch bài dạy dạng bài thực hành.....................................................25
2. VÍ DỤ MINH HOẠ.....................................................................................................................................25
2.1. Bài hình thành kiến thức, kĩ năng mới..........................................................................................18
2.2. Bài thực hành........................................................................................................................................32
2.3. Chuyên đề học tập (Chuyên đề 1)..................................................................................................35
PHẦN 3. CÁC NỘI DUNG KHÁC
1. HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO VIÊN......................................................................................45
2. HƯỚNG DẪN KHAI THÁC, SỬ DỤNG NGUỒN TÀI NGUYÊN SÁCH, THIẾT BỊ GIÁO DỤC,
HỌC LIỆU ĐIỆN TỬ CỦA NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM...................................................45
2.1. Nguồn tài nguyên sách, thiết bị và học liệu...............................................................................46
2.2. Một số cách hướng dẫn khai thác và sử dụng học liệu..........................................................46

6

Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Địa Lí lớp 10, bộ sách Chân trời sáng tạo

3+p10•7

HƯỚNG DẪN CHUNG

1. QUAN ĐIỂM BIÊN SOẠN VÀ NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA SÁCH GIÁO KHOA
ĐỊA LÍ 10
1.1. Quan điểm biên soạn sách
1.1.1. Bám sát Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018, kế thừa bộ sách giáo
khoa hiện hành và học hỏi kinh nghiệm viết sách giáo khoa ở các nước tiên tiến.
– Nội dung sách được triển khai bám sát Chương trình Giáo dục phổ thông môn Địa
lí 10 cấp Trung học phổ thông được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành ngày 26 tháng 12
năm 2018.
– Đảm bảo các yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực, bao gồm: năng lực chung và
năng lực đặc thù.
– Kế thừa, phát triển những điểm mạnh của sách giáo khoa Địa lí 10 hiện hành, cụ thể
là việc lựa chọn kiến thức căn bản ở những nội dung được đề cập trong chương trình mới,
tính hệ thống tri thức của khoa học địa lí.
– Tiếp thu kinh nghiệm viết sách giáo khoa của những nền giáo dục tiên tiến trên thế
giới. Chú trọng giải quyết câu hỏi: Tại sao môn Địa lí lại hấp dẫn học sinh ở các nước tiên
tiến? Vai trò của sách giáo khoa Địa lí trong việc tạo nên tính hấp dẫn của bộ môn?

1.1.2. Tăng tính hấp dẫn của sách giáo khoa
Ưu tiên hàng đầu khi biên soạn sách giáo khoa Địa lí 10 là khơi gợi được hứng thú của
người học qua tư liệu, cách khai thác tư liệu, ngôn ngữ sử dụng và cách diễn đạt nội dung
mới, sự hài hoà giữa kênh hình và kênh chữ, giữa thiết kế và nội dung.

1.1.3. Chú trọng sách giáo khoa là công cụ giúp học sinh phát triển khả năng
tự học
Quán triệt quan điểm sách giáo khoa là sách của học sinh, dùng để tự đọc, tự học và hỗ
trợ cho các em học trên lớp dưới sự hướng dẫn của giáo viên:
– Tăng cường sử dụng ngôn ngữ viết sách giáo khoa giàu hình ảnh, cụ thể, giản dị, khoa
học và hiện đại phù hợp với lứa tuổi học sinh lớp 10.
– Nội dung và hình thức của sách chú trọng đến khả năng nhận thức và đặc điểm tâm,
sinh lí của học sinh lớp 10 thông qua việc trình bày một cách có hệ thống, kết hợp nhiều
kênh hình, biểu đồ, sơ đồ; nội dung các câu hỏi, các hoạt động xoay quanh các nguồn tư
liệu viết, tư liệu hình ảnh, giúp học sinh biết sử dụng từ ngữ khó, câu chữ phức tạp.
– Nội dung sách được biên soạn nhằm hướng dẫn người dạy và người học thực hiện
quá trình tổ chức việc dạy và học; gợi ý các phương pháp để học sinh có thể tự học, giáo

7

viên có thể dễ dàng hướng dẫn học sinh học tập. Chú ý đến việc phân phối bố cục và nội
dung hợp lí để giáo viên có thể giảng dạy theo hướng từng tiết trong những ngày khác
nhau hoặc theo hướng chuyên đề sử dụng nhiều tiết trong nhiều tuần khác nhau. Từ đó,
giáo viên thiết kế bài dạy một cách mềm dẻo, linh hoạt tuỳ theo điều kiện của địa phương
và đối tượng học sinh (Ví dụ, giáo viên có thể sử dụng mà không cần sự hỗ trợ của máy
chiếu, phim ảnh; giáo viên có thể phân bố các bài trong một chương theo thực tế từng
địa phương).
– Nhóm tác giả cũng quán triệt cách tiếp cận học qua thực hành, thực hành để học, học
qua trải nghiệm, trải nghiệm để học; xem sách giáo khoa là công cụ giúp học sinh phát
triển khả năng tự học.
– Tích cực vận dụng nguyên lí “Người học là trung tâm” của quá trình dạy và học, với
trọng tâm là chú trọng giáo dục, hình thành và phát triển toàn diện phẩm chất và năng
lực người học.

1.2. Những điểm mới
– Chú trọng đặc biệt đến quá trình tiếp cận năng lực của học sinh thông qua việc trình
bày các tình huống có vấn đề và gợi mở cho học sinh phương án giải quyết bằng hệ
thống các câu hỏi dẫn dắt, gợi mở. Các em có thể tự học và giáo viên có cơ sở hướng dẫn
học sinh trong từng mục của mỗi bài học.
– Chú trọng kiến thức tích hợp ở cả hai cấp độ là tích hợp nội môn và tích hợp liên môn.
Nội dung tích hợp sẽ nằm chính ngay trong bản chất của khoa học địa lí. Ngoài ra, nội
dung sách còn chú ý tích hợp nội dung với các môn học khác như môn Ngữ văn, Toán, Vật
lí, Hoá học, Sinh học, Công nghệ, Lịch sử, Giáo dục Kinh tế và Pháp luật,... Các nội dung
được thể hiện trong sách ở cả các phần: Mở đầu, Hình thành kiến thức mới, Luyện tập và
Vận dụng.
– Trình bày nội dung kiến thức sống động và dẫn dắt học sinh kết nối được giữa kiến
thức địa lí đại cương với thực tế cuộc sống. Phát triển năng lực nhận thức song song với
việc đem lại sự hứng thú và quan tâm một cách tự nhiên đối với việc học của học sinh khi
sử dụng sách giáo khoa Địa lí 10.
– Nội dung kiến thức không chỉ được chuyển tải bằng kênh chữ mà bằng cả kênh hình.
Kênh hình trong sách bao gồm hình ảnh, bản đồ, lược đồ, sơ đồ,... Kênh chữ là nội dung
kiến thức, tư liệu chữ viết.
– Chú trọng thiết kế phục vụ cho nội dung: thiết kế không chỉ vì mục đích thẩm mĩ và tăng
tính hấp dẫn mà mục tiêu chính là hướng đến yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực.
– Chú trọng xây dựng kĩ năng địa lí; năng lực tìm hiểu khoa học địa lí và vận dụng kiến
thức địa lí vào cuộc sống.
– Tạo điều kiện cho học sinh có thể tự đọc, tự học bằng hệ thống câu hỏi dẫn dắt tìm
hiểu nội dung chính và hệ thống câu hỏi luyện tập, vận dụng cuối bài bám sát mục tiêu
bài học.

8

Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Địa Lí lớp 10, bộ sách Chân trời sáng tạo

– Tư tưởng chủ đạo của bộ sách là chú trọng phát triển năng lực, đổi mới và sáng
tạo, vận dụng triệt để các quan điểm: dạy học tích hợp, tích cực hoá hoạt động của học
sinh. Tư tưởng này được hiện thực hoá bằng các hoạt động thực hành và trải nghiệm
phong phú trong các chương, bài, tạo ra các cơ hội hình thành, phát triển các năng lực
và phẩm chất.

2. CẤU TRÚC SÁCH VÀ CẤU TRÚC BÀI HỌC
2.1. Cấu trúc sách
2.1.1. Sách giáo khoa
Nội dung giáo dục của sách giáo khoa Địa lí 10 gồm 11 chương và 41 bài, bao gồm:
Bài mở đầu. Môn Địa lí với định hướng nghề nghiệp

Chương 1. Sử dụng bản đồ
Bài 1. Một số phương pháp biểu hiện các đối tượng địa lí trên bản đồ
Bài 2. Phương pháp sử dụng bản đồ trong học tập địa lí và trong đời sống
Bài 3. Một số ứng dụng của GPS và bản đồ số trong đời sống

Chương 2. Trái Đất
Bài 4. Trái Đất, thuyết kiến tạo mảng
Bài 5. Hệ quả địa lí các chuyển động của Trái Đất

Chương 3. Thạch quyển
Bài 6. Thạch quyển, nội lực
Bài 7. Ngoại lực

Chương 4. Khí quyển
Bài 8. Khí quyển, sự phân bố nhiệt độ không khí trên Trái Đất
Bài 9. Khí áp và gió
Bài 10. Mưa
Bài 11. Thực hành: đọc bản đồ các đới và kiểu khí hậu trên Trái Đất, phân tích biểu đồ một
số kiểu khí hậu

Chương 5. Thuỷ quyển
Bài 12. Thuỷ quyển, nước trên lục địa
Bài 13. Nước biển và đại dương

Chương 6. Sinh quyển
Bài 14. Đất
Bài 15. Sinh quyển, các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố của sinh vật

9

Bài 16. Thực hành: phân tích sự phân bố của đất và sinh vật trên Trái Đất

Chương 7. Một số quy luật của vỏ địa lí
Bài 17. Vỏ địa lí, quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của vỏ địa lí
Bài 18. Quy luật địa đới và quy luật phi địa đới

Chương 8. Địa lí dân cư
Bài 19. Dân số và sự phát triển dân số thế giới
Bài 20. Cơ cấu dân số
Bài 21. Phân bố dân cư và đô thị hoá
Bài 22. Thực hành: phân tích tháp dân số, vẽ biểu đồ cơ cấu dân số theo nhóm tuổi

Chương 9. Nguồn lực phát triển kinh tế, một số tiêu chí đánh giá sự phát triển
kinh tế
Bài 23. Nguồn lực phát triển kinh tế
Bài 24. Cơ cấu kinh tế, một số tiêu chí đánh giá sự phát triển kinh tế

Chương 10. Địa lí các ngành kinh tế
Bài 25. Vai trò, đặc điểm, các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển và phân bố nông nghiệp,
lâm nghiệp, thuỷ sản
Bài 26. Địa lí ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, thuỷ sản
Bài 27. Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp, vấn đề phát triển nông nghiệp hiện đại và định
hướng phát triển nông nghiệp
Bài 28. Thực hành: tìm hiểu sự phát triển và phân bố ngành nông nghiệp, lâm nghiệp,
thuỷ sản
Bài 29. Cơ cấu, vai trò và đặc điểm công nghiệp, các nhân tố ảnh hưởng tới phát triển và
phân bố công nghiệp
Bài 30. Địa lí các ngành công nghiệp
Bài 31. Tổ chức lãnh thổ công nghiệp, tác động của công nghiệp tới môi trường và định
hướng phát triển ngành công nghiệp
Bài 32. Thực hành: tìm hiểu sự phát triển và phân bố ngành công nghiệp trên thế giới
Bài 33. Cơ cấu, vai trò, đặc điểm và các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố
dịch vụ

10

Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Địa Lí lớp 10, bộ sách Chân trời sáng tạo

Bài 34. Địa lí ngành giao thông vận tải
Bài 35. Địa lí ngành bưu chính viễn thông
Bài 36. Địa lí ngành thương mại
Bài 37. Địa lí ngành du lịch và tài chính – ngân hàng
Bài 38. Thực hành: tìm hiểu vấn đề phát triển ngành du lịch

Chương 11. Phát triển bền vững và tăng trưởng xanh
Bài 39. Môi trường và tài nguyên thiên nhiên
Bài 40. Phát triển bền vững, tăng trưởng xanh
Ngoài ra, sách giáo khoa còn có phần thuật ngữ để học sinh tra cứu các thuật ngữ
địa lí then chốt của từng bài.
2.1.2. Sách chuyên đề
Sách chuyên đề học tập Địa lí 10 bao gồm 3 chuyên đề:
Chuyên đề 1. Biến đổi khí hậu
Chuyên đề 2. Đô thị hoá
Chuyên đề 3. Phương pháp viết báo cáo địa lí
Ngoài ra, sách chuyên đề còn có phần thuật ngữ để học sinh tra cứu các thuật ngữ
địa lí then chốt của từng bài.
Mỗi chuyên đề của sách được cấu trúc thành một chủ đề lớn, không phân chia thành
các bài học. Hoạt động học tập ở từng chuyên đề vẫn được xây dựng trên cấu trúc 3 bước
như sách giáo khoa Địa lí 10, gồm: Mở đầu, Hình thành kiến thức mới, Luyện tập và
Vận dụng. Đây là mô hình giúp học sinh khám phá, trải nghiệm thông qua thực hành để
nắm vững các kiến thức và kĩ năng, hình thành các năng lực cụ thể làm cơ sở cho việc
nghiên cứu khoa học, lựa chọn nghề nghiệp sau này.

2.2. Cấu trúc bài học
Theo Thông tư 33/2017/TT-BGDĐT, công văn 5512 của Vụ Giáo dục Trung học với quan
điểm biên soạn sách giáo khoa theo hướng tiếp cận năng lực và tích hợp, cấu trúc trong
từng bài học gồm những phần sau:

2.2.1. Phần Mở đầu
Yêu cầu cần đạt: nêu ngắn gọn yêu cầu cần đạt trong bài nhằm định hướng cho
người học.

11

Dẫn nhập mở đầu: nêu tình huống phải giải quyết khi hoàn thành bài học, gợi hứng
thú học tập cho học sinh.

2.2.2. Phần hình thành kiến thức mới
Mỗi yêu cầu cần đạt được tổ chức thành một hoạt động học tập, bắt đầu bằng hệ
thống câu hỏi phát triển năng lực hướng dẫn học sinh nghiên cứu các tư liệu học tập (bản
đồ, bảng số liệu, biểu đồ, đoạn văn bản,…). Học sinh sẽ hoạt động dưới nhiều hình thức
khác nhau trong sự tổ chức của giáo viên để tạo ra các sản phẩm học tập cụ thể, trao đổi,
thảo luận với nhau và giáo viên sẽ chốt lại, đánh giá các sản phẩm của học sinh.
Ngoài ra, nội dung sách còn có mục “Em có biết”, chiếm từ 10 đến 15% nội dung của bài
học tuỳ theo từng bài. Như vậy, qua một bài học, học sinh có rất nhiều cơ hội để tiếp xúc
với thế giới bên ngoài, kết nối quá khứ với hiện tại khi được đặt trong những tình huống
có thật và phải vận dụng kiến thức, kĩ năng để giải quyết các vấn đề. Cách tiếp cận này
của sách hoàn toàn phù hợp với quan điểm tiếp cận năng lực đã đặt ra cho việc biên soạn
sách giáo khoa của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

2.2.3. Phần Luyện tập – Vận dụng
Phần Luyện tập: là những câu hỏi, nhiệm vụ học tập nhằm ôn luyện kiến thức, kĩ năng
đã được học.
Phần Vận dụng: gồm các câu hỏi thể hiện rõ quan điểm và yêu cầu cần đạt về phát triển
năng lực, vận dụng kiến thức, kĩ năng của học sinh vào việc phân tích một tình huống,
giải quyết một vấn đề thực tiễn trong cuộc sống.

2.3. Những điểm khác biệt giữa sách giáo khoa mới với sách giáo khoa
hiện hành
Sách giáo khoa hiện hành đã được thực hiện trong gần 20 năm (từ năm 2002), được
viết theo hướng tiếp cận kiến thức nên chủ yếu hướng dẫn giáo viên thực hiện các hoạt
động theo lối truyền thụ kiến thức, trong đó giáo viên đóng vai trò trung tâm, còn học
sinh thụ động nghe và ghi chép.
Sách giáo khoa mới hướng tới phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh. Tư tưởng
xuyên suốt của bộ sách là lấy hoạt động học của học sinh làm trung tâm: học tích cực, học
hợp tác, học để vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Giáo viên chỉ đóng vai trò là người hướng
dẫn và tổ chức các hoạt động cho học sinh tiếp thu kiến thức.
Chúng ta có thể so sánh để thấy rõ sự khác biệt trong cấu trúc bài học của cuốn sách
này với sách giáo khoa hiện hành như sau:

12

Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Địa Lí lớp 10, bộ sách Chân trời sáng tạo

Sách hiện hành
Xu hướng trình bày
Diễn dịch
chủ đạo

Sách mới
Quy nạp

Học sinh được giao nhiệm
vụ tìm hiểu nội dung về sự
Học sinh được cung cấp vật, hiện tượng, tình huống
Tổ chức nhiệm vụ các khái niệm trước, sau làm cơ sở cho việc đi đến
đó phân tích các ví dụ, đúc kết các nhận định, kết
học tập
luận của cá nhân để trình
tình huống.
bày các khái niệm, các kiến
thức lí thuyết.

Kênh hình

Nhiều và đa dạng hơn và các
Ít hơn và có những hình
hình dùng để tổ chức hoạt
chỉ là minh hoạ.
động học tập nhiều hơn.
– Mở đầu bằng gợi mở, tạo
hứng thú khám phá.
– Chính văn đặt sau câu hỏi,
tình huống.
– Mục Em có biết (ngắn, xen
lẫn trong bài nhằm bổ sung
thông tin, đôi khi để khai
thác kiến thức).
– Phần đúc kết kiến thức
không đề cập vì học sinh sẽ
tự rút ra, thể hiện năng lực
riêng của bản thân.

Kênh chữ

– Mở đầu là tóm tắt nội
dung của bài.
– Chính văn đặt trước
câu hỏi.
– Bài đọc thêm (dài hơn,
phần riêng, không dùng
để khai thác kiến thức).
– Đúc kết nội dung chính.

Câu hỏi

Nằm ở giữa bài và cuối Nằm ở giữa bài và cuối
bài (không phân biệt bài (phân rõ luyện tập và
vận dụng).
luyện tập, vận dụng).

13

2.3.1. Về kết cấu chương và bài
Ở sách giáo khoa hiện hành không có bài mở đầu, chia thành chương, trong chương có
các bài lí thuyết và thực hành.
Ở sách giáo khoa mới chia thành 11 chương với 41 bài (bao gồm Bài mở đầu), trong
đó các thành phần tự nhiên, dân cư – xã hội, kinh tế đại cương không nằm cùng trong
một chương mà chia ra thành nhiều chương, mỗi chương là một thành phần tự nhiên,
dân cư – xã hội, kinh tế khác nhau. Việc phân chia nội dung sách thành các chương, bài
sẽ tạo thuận lợi cho giáo viên tổ chức các hình thức dạy học,

2.3.2. Về các tiểu mục và nội dung các câu hỏi hoạt động
Ở sách giáo khoa hiện hành, trong nhiều bài, tiểu mục được viết theo dạng câu hỏi và
các câu hỏi hoạt động được đặt xen kẽ giữa các tiểu mục. Ở sách giáo khoa mới, các tiểu
mục bám sát nội dung chương trình và các câu hỏi hoạt động được đặt ngay ở đầu các
tiểu mục.
Các câu hỏi hoạt động ở sách hiện hành chủ yếu mang tính kiểm tra kiến thức. Trong
khi các câu hỏi ở sách giáo khoa mới đảm bảo sự hài hoà giữa các hoạt động kiểm tra kiến
thức, rèn luyện kĩ năng với hoạt động thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc
sống của học sinh.

2.3.3. Về việc tổ chức các hoạt động cho học sinh trên lớp
Ở sách giáo khoa hiện hành, việc tổ chức các hoạt động trên lớp chủ yếu là giáo viên
sẽ trình bày và trong quá trình đó, sử dụng một số câu hỏi, tranh ảnh, bản đồ, sơ đồ
minh hoạ cho bài học (giáo viên làm việc là chủ yếu). Ở sách giáo khoa mới, đòi hỏi giáo
viên phải đầu tư nhiều công sức, suy nghĩ, chuẩn bị đồ dùng cho tiết dạy trên lớp. Trong
tiết dạy, giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, áp dụng nhiều hình thức dạy học,
sử dụng nhiều kĩ thuật khác nhau. Ví dụ: ở hoạt động khởi động, giáo viên có thể tổ
chức các trò chơi (ai là triệu phú, giải ô chữ, chuyển phát nhanh, dừng xe bus, Taboo (từ
cấm), trò chơi Bingo,…); ở hoạt động hình thành kiến thức mới, giáo viên sử dụng các
kĩ thuật khăn trải bàn, động não, thảo luận nhóm, mô tả và ghi chép, sân khấu ho