TUEÄ ÑAÊNG
NGUYEÃN MINH TIEÁN

BAÙO ÑAÙP
COÂNG ÔN
CHA MEÏ

NHAØ XUAÁT BAÛN VAÊN HOÙA THOÂNG TIN

LÔØI GIÔÙI THIEÄU

T

aäp saùch moûng naøy ñöôïc hình thaønh
töø moät yù töôûng saùng taïo khaù ñoäc ñaùo
cuûa caùc taùc giaû. Noäi dung chính cuûa taäp
saùch döïa vaøo hai baûn kinh: Phuï maãu aân
nan baùo kinh (父母恩難報經) vaø Thi-ca-lavieät luïc phöông leã kinh (尸迦羅越六方禮經).
Tuy nhieân, ñaây khoâng chæ laø baûn dòch tieáng
Vieät cuûa nhöõng kinh naøy, maø caùc taùc giaû ñaõ
döïa vaøo ñaây ñeå truyeàn ñaït laïi noäi dung theo
phong caùch keå chuyeän, vôùi loái vaên giaûn dò
vaø trong saùng, deã hieåu.
Baèng caùch naøy, chaéc chaén nhöõng noäi
dung truyeàn ñaït nôi ñaây seõ trôû neân gaàn guõi,
deã naém baét hôn ñoái vôùi caùc baïn treû, laø ñoái
töôïng chính yeáu cuûa taäp saùch.
5

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

Maëc duø ñaõ coù khoâng ít nhöõng lôøi khuyeân
daïy veà loøng hieáu thaûo töø caùc baäc thaùnh hieàn
xöa nay, nhöng nhöõng noäi dung naøy coù veû
nhö chaúng bao giôø laø thöøa caû. Vaø maõi maõi
veà sau coù leõ chuùng ta vaãn luoân caàn phaûi
nhaéc nhôû cho nhau veà loøng hieáu thuaän.
Chính vì theá maø chuùng toâi raát vui möøng
vaø xin traân troïng giôùi thieäu ñeán taát caû baïn
ñoïc taäp saùch naøy.

NHÖÕNG NGÖÔØI THÖÏC HIEÄN

6

BAÙO ÑAÙP COÂNG ÔN CHA MEÏ

C

aùc baïn treû thaân meán! Chuùng ta
ñeàu bieát raèng hieáu thuaän voán
laø moät truyeàn thoáng ñaïo ñöùc toát ñeïp
cuûa daân toäc ta. Caùc baïn bieát khoâng, veà
phöông dieän toân giaùo, ñaïo Phaät cuõng raát
chuù troïng ñeán ñaïo hieáu.
Qua nhieàu saùch vôû ñöôïc löu haønh roäng
raõi xöa nay, chuùng ta thöôøng thaáy coù
nhieàu vò tu só rôøi xa gia ñình vaø thaønh
thò naùo nhieät ñeå vaøo taän röøng cao nuùi
hieåm tu haønh. Coù leõ do ñaây maø moïi ngöôøi
thöôøng coù söï ngoä nhaän raèng: Nhöõng tu
só Phaät giaùo ñeàu ñaõ döùt boû moïi tình caûm.
Nhöng thöïc teá khoâng phaûi vaäy!
Hoâm nay, chuùng toâi xin göûi ñeán caùc baïn
moät caâu chuyeän xöa ñeå giuùp caùc baïn coù
9

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

theå hieåu ñöôïc Phaät giaùo quan nieäm nhö
theá naøo veà chöõ hieáu.
Ñaây laø moät caâu chuyeän xaûy ra ôû khu
vöôøn Kyø Thoï Caáp Coâ Ñoäc – taïi moät vuøng
thuoäc AÁn Ñoä thuôû xöa, caùch ñaây hôn hai
ngaøn naêm traêm naêm. Luùc baáy giôø, ñöùc
Phaät thöôøng thuyeát phaùp cho caùc ñeä töû
ñaïi tyø-kheo1 vaø ñaïi Boà Taùt2 taïi nôi naøy.
Moät hoâm, ñöùc Phaät cuøng caùc ñeä töû vaøo
xoùm khaát thöïc.3 Ñöùc Phaät nhìn thaáy moät
Tyø-kheo: laø nhöõng vò xuaát gia tu haønh theo ñaïo Phaät.
Ñaïi tyø-kheo laø nhöõng tyø-kheo thuoäc haøng tröôûng
thöôïng, ñaïo cao ñöùc troïng.
2
Boà Taùt: laø nhöõng vò sieâng tu Phaät phaùp, phaùt taâm ñaïi töø
bi cöùu ñoä taát caû chuùng sanh, töï lôïi lôïi tha, nguyeän cöùu
vôùt taát caû chuùng sinh ra khoûi beå khoå, ñoàng thaønh quaû
Phaät. Ñaïi Boà Taùt laø nhöõng vò Boà Taùt ñaõ tu taäp vieân maõn
coâng haïnh, chöùng ngoä giaûi thoaùt, vì haïnh nguyeän maø
vaãn tieáp tuïc ôû trong luaân hoài ñeå cöùu ñoä chuùng sinh.
3
Khaát thöïc: hôn hai ngaøn naêm traêm naêm tröôùc, ñöùc Phaät
vì muoán cho taát caû moïi ngöôøi ñeàu coù ñöôïc cô duyeân
cuùng döôøng caùc baäc tu haønh, gieo troàng phöôùc ñöùc,
neân daïy haøng ñeä töû xuaát gia haèng ngaøy phaûi vaøo thoân
1

10

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

ñoáng xöông khoâ naèm trô troïi beân ñöôøng lieàn
voäi cung kính chaép tay baùi laïy.
Cöû chæ laï luøng cuûa ñöùc Phaät khieán caùc
vò ñeä töû quanh Ngaøi ñeàu caûm thaáy voâ cuøng
kinh ngaïc vaø hoaøi nghi. Caùc thaày khoâng theå
hieåu ñöôïc vì sao ñöùc Theá Toân laïi baùi laïy
ñoáng xöông moät caùch thaønh kính nhö vaäy.
Khi aáy, thaày A-nan laø thò giaû cuûa ñöùc
Phaät, lieàn quì xuoáng thaønh kính thöa hoûi:
– “Kính baïch ñaáng töø phuï kính yeâu cuûa
chuùng con. Ngaøi laø baäc toân quí nhaát treân coõi
ñôøi naøy,1 sao laïi baùi laïy moät ñoáng xöông khoâ

1

xoùm nhaän thöùc aên cuùng döôøng cuûa baù taùnh, goïi laø ñi
khaát thöïc. Ñieàu naøy ñoàng thôøi cuõng laø ñeå taïo cô hoäi
cho moïi ngöôøi ñöôïc nghe giaûng giaûi Phaät phaùp maø tieán
tu phöôùc hueä.
Ñöùc Phaät laø ngöôøi ñaõ ñaït ñeán moät nhaân caùch hoaøn
thieän nhaát. Ngaøi daïy raèng: Vieäc ñaït ñeán giaùc ngoä laø do
noã löïc cuûa chính moãi ngöôøi. Chæ caàn moïi ngöoøi phaùt
nguyeän sieâng naêng tu taäp thì ñeàu coù theå thaønh Phaät.
Vì ñöùc Phaät ñaõ giaùc ngoä ñöôïc chaân lyù vaø chæ baøy cho
chuùng ta phöông phaùp tu haønh ñeå ñaït ñeán giaùc ngoä

11

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

khoâng teân khoâng hoï beân ñöôøng nhö theá?
Xin ngaøi chæ daïy cho chuùng con ñöôïc hieåu.”
Sau khi nghe thaày A-nan thöa hoûi, ñöùc
Phaät dòu daøng ñaùp:
– “A-nan! Lôøi oâng hoûi raát phaûi. Caùc oâng
tuy ñeàu laø ñeä töû cuûa ta, theo ta xuaát gia1
tu hoïc ñaõ laâu, nhöng coøn coù nhieàu vieäc caùc
oâng coù theå chöa bieát heát. Maëc daàu ñaây chæ
laø moät ñoáng xöông khoâ, song bieát ñaâu ñoù
laïi chaúng phaûi laø di haøi cuûa oâng baø cha meï
trong nhieàu ñôøi nhieàu kieáp cuûa ta? Caùc oâng
haõy noùi xem, coù ñaïo ñöùc luaân lyù naøo caám con

1

gioáng nhö ngaøi, cho neân xöng tuïng raèng ñöùc Phaät laø
baäc ñaïo sö toân quyù nhaát treân theá gian.
Xuaát gia: laø ngöôøi lìa boû ñôøi soáng gia ñình, chuyeân taâm
tu taäp theo Phaät phaùp. Ñöùc Phaät daïy raèng: Moïi ngöôøi vì
vöôùng baän chuyeän gia ñình neân thaân taâm thöôøng phieàn
muoän, lo aâu, khoâng theå ñaït ñöôïc söï an vui töï taïi. Coøn
ngöôøi xuaát gia tu haønh, rôøi boû gia ñình, vaøo chuøa theo
thaày hoïc ñaïo coù theå döùt tröø moïi söï öu tö phieàn muoän,
thoaùt khoûi khoå ñau sanh töû, nhôø vaäy coù theå höôùng daãn,
giuùp ñôõ laøm lôïi laïc cho taát caû moïi chuùng sinh khaùc.

12

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

caùi khoâng ñöôïc laïy cha meï ñaâu? Vì leõ thieâng
lieâng cao caû aáy neân ta môùi thaønh kính laïy
ñoáng xöông naøy.”
Ñöùc Phaät laïi daïy tieáp:
– “A-nan! Baây giôø oâng haõy thöû chia ñoáng
xöông naøy ra laøm hai phaàn ñi! Neân nhôù,
xöông ngöôøi nam thì maøu traéng vaø naëng,
coøn xöông ngöôøi nöõ thì ñen vaø nheï.”
Nghe lôøi daïy cuûa ñöùc Phaät, thaày A-nan
caûm thaáy phaân vaân, lieàn chaép tay thöa hoûi:
– “Baïch Theá Toân! Vieäc naøy con thaáy khoù
hieåu quaù! Khi con ngöôøi coøn soáng, nhôø vaøo
caùch aên maëc, ñi ñöùng maø chuùng ta coù theå
phaân bieät ñöôïc laø nam hay nöõ. Chöù khi cheát
roài, ai cuõng thaønh moät ñoáng xöông traéng
nhö nhau, laøm sao chuùng con bieát trong
ñoáng xöông naøy ñaâu laø xöông ngöôøi nam,
ñaâu laø xöông ngöôøi nöõ?”
Luùc ñoù, ñöùc Phaät daïy thaày A-nan:
13

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

– “Ñöôïc roài! Nhö Lai seõ noùi cho thaày bieát
vaäy! Ngöôøi ñaøn oâng khi coøn soáng thöôøng coù
nhieàu ñieàu kieän sinh hoaït toát hôn, ñöôïc vaøo
chuøa nghe giaûng kinh, luaät, toân kính Tam
baûo1 vaø thöôøng nieäm Phaät. Vì trong ñôøi
soáng khoâng phaûi caïn kieät khí löïc neân sau
khi maát xöông cuûa ngöôøi ñaøn oâng thöôøng coù
maøu traéng vaø naëng. Coøn ngöôøi ñaøn baø phaàn
nhieàu ít coù ñieàu kieän hoïc haønh, tri thöùc keùm
coûi, khoâng ñöôïc giöõ nhöõng cöông vò toát ñeïp
1

Tam Baûo: laø ba ngoâi baùu cao quyù nhaát treân theá gian,
goàm coù Ñöùc Phaät, Giaùo phaùp cuûa Phaät vaø chö taêng
tu taäp theo giaùo phaùp cuûa Phaät, thöôøng noùi ngaén goïn
laø Phaät, Phaùp vaø Taêng. Phaät laø baäc giaùc ngoä, thaáy roõ
nguyeân nhaân cuûa moïi khoå ñau trong ñôøi soáng vaø chæ
daïy con ñöôøng chaám döùt moïi khoå ñau, thoaùt khoûi sinh
töû, neân theá gian toân xöng Phaät laø Phaät baûo. Phaùp laø
nhöõng lôøi daïy cuûa Phaät, laø chaân lyù giuùp chuùng sinh tu
taäp theo ñoù maø thoaùt khoûi khoå ñau, sinh töû, ñaït ñöôïc
giaùc ngoä, neân theá gian toân xöng laø Phaùp baûo. Taêng
laø nhöõng vò keá thöøa, töï mình tu taäp vaø truyeàn baù Phaät
phaùp. Nhôø coù caùc vò naøy maø taát caû moïi ngöôøi môùi coù
cô hoäi tieáp xuùc vaø hoïc hoûi Phaät phaùp, neân theá gian toân
xöng laø Taêng baûo.

14

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

trong xaõ hoäi.1 Vaû laïi, ngöôøi phuï nöõ phaûi traûi
qua vieäc sinh nôû, nuoâi döôõng con caùi voâ cuøng
khoù nhoïc. Khi nuoâi con thì meï phaûi maát ñi
nhieàu söõa. Maø söõa töø ñaâu ra? Söõa ñöôïc taïo
ra töø chính maùu huyeát cuûa ngöôøi meï. Neân
meï maát nhieàu söõa ñeå nuoâi con thì cuõng coù
nghóa laø hao toån khoâng bieát bao nhieâu maùu
huyeát cuûa mình. Ngöôøi meï phaûi lao nhoïc
nhö vaäy neân thaân theå gaày moøn tieàu tuïy. Vì
khí löïc phaûi caïn kieät nhö theá, neân sau khi
cheát xöông ngöôøi ñaøn baø thöôøng coù maøu ñen
vaø nheï.”
Sau khi nghe ñöùc Phaät giaûng giaûi, thaày
A-nan môùi hieåu ñöôïc söï vó ñaïi vaø vaát vaû baáy
laâu cuûa cha meï. Thaày töï thaáy mình chöa
laøm troøn ñaïo hieáu vôùi cha meï neân aâu saàu
rôi leä.
Caùc baïn treû thaân meán! Maëc daàu nhöõng
khoù khaên vaát vaû cuûa cha meï trong suoát
1

ÔÛ ñaây noùi veà ñieàu kieän cuûa ngöôøi phuï nöõ trong caùc xaõ
hoäi phong kieán xöa kia, thöôøng phoå bieán quan ñieåm
troïng nam khinh nöõ.

15

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

thôøi gian nuoâi döôõng chuùng ta khoân lôùn
laø heát söùc roõ raøng, cuï theå, nhöng phaàn
lôùn chuùng ta laïi khoâng maáy khi löu taâm
ñeán! Chuùng ta thöôøng xem ñoù nhö vieäc
taát nhieân phaûi vaäy, neân khoâng chòu ñeå
taâm suy xeùt, chieâm nghieäm ñeå thaáu hieåu
ñöôïc söï khoå nhoïc maø cha meï ñaõ nhieàu
naêm gaùnh chòu vì ta. Chæ ñeán khi chuùng
ta thöïc söï khoân lôùn, töï laäp moät gia ñình
rieâng cuûa mình vaø cuõng ñi vaøo con ñöôøng
khoù khaên vaát vaû cuûa vieäc nuoâi döôõng con
caùi, luùc aáy chuùng ta thöôøng môùi nhaän
bieát ñöôïc coâng ôn trôøi bieån cuûa meï cha.
Nhöng than oâi! Ñôïi ñeán khi aáy thì moïi
vieäc thöôøng ñaõ quaù muoän maøng! Vaøo luùc
ñoù, coù khi cha meï ñaõ khoâng coøn nöõa!
Toân giaû A-nan lieàn cung kính thöa vôùi
ñöùc Phaät:
– “Baïch ñöùc Theá Toân! AÂn ñöùc cha meï cao
caû vaø saâu daøy nhö vaäy, haøng ñeä töû chuùng
con phaûi laøm theá naøo môùi baùo ñaùp ñöôïc?”
16

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

Ñöùc Phaät daïy A-nan:
– “Cha meï nuoâi döôõng con caùi laø moät vieäc
raát gian khoå. Nay caùc oâng coù loøng hieáu thaûo
muoán baùo ñaùp coâng ôn aáy thì neân laéng loøng
nghe nhöõng lôøi Nhö Lai saép chæ daïy sau
ñaây.
“Naøy A-nan! Ngöôøi meï mang thai traûi qua
möôøi thaùng daøi, coù theå noùi laø neám ñuû khoâng
bieát bao nhieâu cay ñaéng khoå cöïc. Thaùng ñaàu
tieân luùc môùi mang thai, maàm soáng trong
buïng meï chæ gioáng nhö haït söông ñoïng treân
ngoïn coû, mong manh vaø coù theå tan maát baát
cöù luùc naøo. Ñeán thaùng thöù hai, maàm soáng aáy
chæ nhö vaùng söõa ñaëc, cuõng raát meàm yeáu.1
“Ñeán thaùng thöù ba, thai nhi gioáng nhö
cuïc huyeát lôùn ñoâng ñaëc. Troøn boán thaùng, caùi
thai môùi coù chuùt hình daïng con ngöôøi. Caùc
1

Ñoaïn naøy cho thaáy söï soáng cuûa thai nhi trong hai thaùng
ñaàu laø raát mong manh, yeáu ôùt. Nghieân cöùu khoa hoïc
gaàn ñaây cuõng cho thaáy caùc tröôøng hôïp saåy thai thöôøng
raát deã xaûy ra trong giai ñoaïn naøy.

17

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

boä phaän chuû yeáu nhö ñaàu, tay, chaân ñöôïc
hình thaønh khi ñuû naêm thaùng.
“Ñeán thaùng thöù saùu, thai nhi tieáp tuïc xuaát
hieän maét, tai, muõi, löôõi, mieäng... vaø baét ñaàu
coù caûm giaùc.
“Ñeán thaùng thöù baûy, xöông coát vaø gaân
trong toaøn thaân thai nhi laàn löôït hình
thaønh, vaø treân lôùp da xuaát hieän voâ soá loã
chaân loâng.
“Thaùng thöù taùm, caùc boä phaän quan troïng
cuûa thai nhi phaùt trieån gaàn nhö hoaøn thieän.
Ñoàng thôøi chín loã treân thaân: hai maét, hai
tai, hai loã muõi, mieäng, haäu moân vaø ñöôøng
tieåu tieän cuõng ñöôïc thaønh hình.
“Keå töø thaùng thöù chín trôû veà sau, thai nhi
baét ñaàu bieát duøng hai tay hai chaân ñaám ñaù,
khieán ngöôøi meï aên nguû khoâng yeân. Töø khi
thoï thai cho ñeán luùc caát tieáng khoùc chaøo ñôøi,
thai nhi hoaøn toaøn nhôø vaøo vieäc haáp thuï
maùu huyeát cuûa ngöôøi meï ñöôïc chuyeån thaønh
18

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

chaát dinh döôõng ñeå duy trì söï soáng. Khi gaàn
ñuû möôøi thaùng, caùc boä phaän cuûa haøi nhi ñeàu
ñöôïc hoaøn chænh vaø ñôïi ngaøy ra ñôøi.
“Chæ mang thai ñoä hôn chín thaùng thoâi,
maø ngöôøi meï cuõng neám ñuû khoâng bieát bao
nhieâu khoå nhoïc roài.”1
Caùc baïn treû thaân meán! Khoa hoïc ngaøy
nay ñaõ coù nhieàu tieán boä cho pheùp chuùng
ta quan saùt vaø hieåu ñöôïc cuï theå töøng giai
ñoaïn phaùt trieån cuûa thai nhi trong buïng
meï, thaäm chí coù theå ghi laïi ñöôïc caû baèng
hình aûnh. Tuy nhieân, vieäc thai nhi phaùt
trieån nhö theá naøo thaät ra khoâng phaûi
ñieàu maø moãi chuùng ta caàn quan taâm.
Ñieàu quan troïng nhaát chuùng ta caàn hieåu
ñöôïc ôû ñaây laø noãi khoù nhoïc maø ngöôøi meï
1

Thôøi kyø tröôûng thaønh cuûa thai nhi ñoøi hoûi moät löôïng
dinh döôõng raát lôùn, ñaëc bieät laø chaát canxi vaø phoát pho.
ÔÛ thôøi ñieåm naøy, neáu ngöôøi meï khoâng ñöôïc cung caáp
dinh döôõng ñaày ñuû, thai nhi laïi laáy daàn döôõng chaát
trong cô theå, thì saûn phuï coù nguy cô xaûy ra caùc bieán
chöùng nhö beänh thieáu maùu vaø beänh raêng nöôùu.

19

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

phaûi traûi qua trong suoát quaõng thôøi gian
aáy, caû veà maët taâm lyù cuõng nhö vaät lyù,
nhaát laø ñoái vôùi nhöõng ngöôøi meï treû laàn
ñaàu mang thai. Thöû töôûng töôïng xem,
töø moät ngöôøi phuï nöõ luùc naøo cuõng öa
thích veû ñeïp, luoân muoán ñöôïc xuaát hieän
moät caùch thöôùt tha kieàu dieãm tröôùc maët
moïi ngöôøi, nay boãng nhieân trôû thaønh
naëng neà thoâ keäch, mang thaân hình xaáu
xí khoâng caân ñoái, laïi ñi ñöùng khoù khaên,
chaäm chaïp... Nhöõng thay ñoåi naøy chaéc
chaén seõ laøm cho ngöôøi meï treû phaûi caûm
thaáy raát khoù chaáp nhaän, thaäm chí coù theå
trôû neân e deø, xaáu hoå vôùi ngöôøi khaùc. Tuy
nhieân, vôùi tình maãu töû phaùt sinh cuøng
luùc vôùi söï hình thaønh cuûa thai nhi trong
buïng meï, thì taát caû nhöõng ñieàu ñoù boãng
trôû neân khoâng coøn ñaùng keå nöõa. Ngöôøi
meï khi aáy luùc naøo cuõng chæ coøn bieát nghó
ñeán con, lo laéng cho con, thöông yeâu
nöïng nòu con, cho duø luùc aáy con chæ môùi
laø moät baøo thai nhoû beù!
20

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

“Ñeán kyø sinh nôû, cô theå ngöôøi meï laïi maát
raát nhieàu maùu. Neáu sinh deã, ñöùa beù cuoän
troøn tay chaân thì moïi chuyeän thuaän lôïi vaø
giaûm bôùt söï ñau ñôùn cho saûn phuï. Neáu sinh
khoù, nhaát laø khi thai nhi coù tö theá traùi ngöôïc
vôùi bình thöôøng thì khi sinh ra ngöôøi meï seõ
phaûi chòu söï ñau ñôùn khoâng theå töôûng töôïng
noåi. Nghieâm troïng hôn, bôûi ngöôøi meï maát
quaù nhieàu maùu neân coù theå nguy hieåm caû ñeán
tính maïng.
Noùi ñeán söï nguy hieåm cuûa ngöôøi meï khi
sinh nôû thì taát caû nhöõng ngöôøi lôùn tuoåi
ñeàu hieåu ñöôïc, nhöng vôùi caùc baïn treû
chuùng ta thì coù veû nhö ít coù ai löu taâm
ñeán! Caùc baïn chæ thaáy vieäc sinh con nhö
moät vieäc raát thoâng thöôøng, chaúng qua chæ
ñeán beänh vieän naèm vaøi ba hoâm roài trôû veà
nhaø vôùi em beù, coù gì laø nguy hieåm ñaâu?
Nhöng caùc baïn ôi! Söï thaät khoâng phaûi
nhö vaäy! Cho duø trong nhöõng tröôøng
hôïp sinh nôû deã daøng thì chuùng ta luoân
thaáy nhö chaúng coù gì ñaùng noùi, nhöng
21

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

söï thaät laø baát cöù laàn sinh nôû naøo cuûa
moät ngöôøi meï cuõng luoân ngaám ngaàm aån
chöùa raát nhieàu nguy cô ñe doïa ñeán tính
maïng. Chaúng theá maø ngöôøi xöa ñaõ coù
caâu tuïc ngöõ ñeå noùi veà vieäc sinh nôû khoù
khaên vaø nguy hieåm cuûa ngöôøi ñaøn baø:
Ñaøn oâng ñi bieån coù ñoâi,
Ñaøn baø ñi bieån moà coâi moät mình.
Vaâng, quaû thaät laø nhö theá! Trong côn
soùng gioù hieåm nguy vaø cöïc kyø ñau ñôùn
cuûa söï sinh nôû, khoâng moät ai coù theå
choáng cheøo, chia seû cuøng ngöôøi meï! Chæ
coù tình maãu töû laø nguoàn ñoäng löïc duy
nhaát ñeå giuùp meï vöôït qua truøng khôi
nguy hieåm ñoù!
“Vì vaäy, con caùi ñöøng bao giôø queân söï
khoå nhoïc maø meï phaûi chòu ñöïng khi sinh
ra mình. Neáu khoâng ghi nhôù ñieàu naøy thì
chaúng khaùc gì loaøi caàm thuù!
“Sau khi traûi qua bao ñau ñôùn vaát vaû nhö
ñaõ noùi, cuoái cuøng ngöôøi meï môùi sinh ñöôïc
22

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

con ra. Neáu noùi chi tieát hôn thì coâng ôn cuûa
meï ñoái vôùi chuùng ta coù ít nhaát laø möôøi ñieàu.
Möôøi ñieàu aáy laø nhöõng ñieàu naøo?
“Coâng ôn thöù nhaát laø giöõ gìn maïng soáng
cho thai nhi. Thaân ngöôøi khoù ñöôïc, chuùng
ta khoâng deã gì coù ñöôïc thaân naøy khi löu
chuyeån trong luaân hoài.1 Vì coù duyeân phaän
1

Theo ñaïo Phaät, ñôøi soáng cuûa moãi chuùng sinh ñeàu chòu söï
chi phoái cuûa nghieäp löïc do chính chuùng sinh aáy ñaõ taïo
ra trong quaù khöù. Nhöõng chuùng sinh taïo nhieàu nghieäp
aùc thì phaûi thoï sinh vaøo ba neûo döõ laø ñòa nguïc, ngaï quyû
vaø suùc sinh. Nhöõng chuùng sinh thöôøng laøm nhieàu vieäc
laønh thì ñöôïc thoï sinh vaøo ba caûnh giôùi töông ñoái toát
ñeïp hôn laø coõi trôøi, coõi ngöôøi vaø coõi a-tu-la. Tuy chia
laøm saùu caûnh giôùi, nhöng do nghieäp löïc thay ñoåi trong
moãi kieáp soáng neân chuùng sinh khoâng nhaát thieát ôû maõi
trong moät caûnh giôùi, maø coù theå nhôø laøm vieäc laønh maø
ñöôïc thoï sinh vaøo caùc caûnh giôùi toát ñeïp hôn, hoaëc do
laøm aùc maø phaûi ñoïa laïc vaøo nhöõng caûnh giôùi xaáu hôn.
Vì taát caû chuùng sinh thöôøng xuyeân löu chuyeån, thay ñoåi
thoï sinh trong caùc caûnh giôùi naøy neân goïi laø luaân hoài.
Luaân laø luaân chuyeån, hoài laø trôû laïi, vì chuùng sinh luaân
chuyeån trôû ñi trôû laïi trong chính nhöõng caûnh giôùi maø
tröôùc ñaây ñaõ nhieàu laàn traûi qua. Vì chòu söï chi phoái

23

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

vôùi cha meï ñôøi naøy neân chuùng ta môùi coù
theå nöông vaøo thai meï ñeå ñeán vôùi coõi ñôøi.
Nhöng ñeå coù thaân ta, meï phaûi ñoåi laáy baèng
bieát bao söï khoå nhoïc!
“Thôøi gian mang thai cuõng laø luùc vaát vaû
cuûa meï. Vì quan taâm lo laéng cho sinh maïng
quyù baùu nhoû beù ñang mang trong mình neân
laøm vieäc gì meï cuõng phaûi heát söùc caån thaän,
chaäm raõi. Vieäc aên uoáng cuõng phaûi kieâng deø,
thaän troïng vì sôï aûnh höôûng khoâng toát ñeán
thai nhi. Nhöõng y phuïc toát ñeïp maø meï öa
thích nay cuõng khoâng theå maëc ñöôïc, vì thaân
theå mang thai trôû neân thoâ keäch, xaáu xí. Moïi
cöû chæ, vieäc laøm trong ngaøy, cho ñeán nhöõng
söï ñi, ñöùng, naèm, ngoài ñeàu trôû thaønh khoù
khaên, baát tieän. Neáu gaëp phaûi nhöõng thai
nhi thöôøng hay cöïa quaäy, thuùc ñaïp thì laïi
caøng khoå sôû khoâng sao noùi heát!
cuûa nghieäp löïc, neân muoán thoï sinh ñöôïc thaân ngöôøi
laø chuyeän raát khoù khaên, caàn phaûi taïo ra ñöôïc nhöõng
nghieäp laønh töông öùng môùi coù ñöôïc.

24

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

“AÂn ñöùc thöù hai laø ngöôøi meï phaûi chòu
ñau ñôùn cuøng cöïc khi sanh nôû. Sanh con
laø moät vieäc raát khoå nhoïc, ñau ñôùn vaø nguy
hieåm. Raát nhieàu ngöôøi meï vì söï sinh nôû gaëp
khoù khaên trôû ngaïi maø phaûi maát caû maïng
soáng. Duø bieát nhö vaäy, nhöng ngöôøi meï vaãn
baát chaáp söï an nguy cuûa baûn thaân, chæ luoân
lo laéng con mình sinh ra coù ñöôïc bình an,
thuaän lôïi hay khoâng maø thoâi.
Caùc baïn treû thaân meán! Khoâng bieát laø coù
bao giôø caùc baïn ñaõ töøng nghó ñeán nhöõng
moái hieåm nguy ñe doïa maïng soáng cuûa
ngöôøi meï khi sinh con hay chöa? Ñoù laø
moät ñieàu hoaøn toaøn coù thaät. Vì theá, neáu
baïn chöa töøng nghó ñeán thì sau khi ñoïc
qua nhöõng doøng naøy, baïn haõy thöû tìm
hieåu xem ñoù laø nhöõng moái nguy hieåm
nhö theá naøo. Chaéc chaén sau khi bieát
ñöôïc roài, baïn seõ thaáy laø laâu nay mình
chöa thöïc söï hieåu heát veà meï, vaø giôø ñaây
seõ caøng kính yeâu meï mình nhieàu hôn
nöõa!
25

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

“AÂn ñöùc thöù ba laø maëc daàu vì con meï phaûi
chòu moïi ñau ñôùn, nhöng ñeán khi vöøa sinh
con xong meï laïi coù theå queân heát khoå nhoïc.
Caùc baïn thaân meán! Ñieàu quan taâm nhaát
cuûa ngöôøi meï chính laø söùc khoeû cuûa
ñöùa con vöøa sinh ra. Cho neân, duø trong
khoaûnh khaéc phaûi traûi qua muoân ngaøn
laàn ñau xeù ruoät, baát keå söï meät moûi ñeán
möùc naøo, caâu hoûi ñaàu tieân cuûa meï bao
giôø cuõng laø: “Con toâi coù bình an, coù ñöôïc
maïnh khoûe hay khoâng?” Thaät caûm ñoäng
bieát bao phaûi khoâng caùc baïn?
“AÂn ñöùc thöù tö cuûa cha meï laø luoân töï choïn
laáy phaàn cay ñaéng, khoù nhoïc, nhöôøng phaàn
ngon ngoït, deã daøng cho con. Söï chaêm soùc
cuûa cha meï ñoái vôùi con caùi voâ cuøng chu ñaùo,
baát keå ngaøy ñeâm. Vì muoán con ñöôïc haïnh
phuùc vui veû, cho duø baûn thaân phaûi chòu bao
söï lao löïc khoå nhoïc, cha meï cuõng khoâng heà
cau maøy nhaên maët. AÂn nghóa saâu naëng cuûa
cha meï ñoái vôùi con caùi thaät khoâng theå naøo
noùi heát!
26

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

“AÂn ñöùc thöù naêm laø luoân nhöôøng cho con
choã naèm aám aùp, khoâ raùo, coøn meï thì khoâng
neà haø phaûi co ro nôi giaù laïnh.
Caùc baïn ôi! Meï hieàn luùc naøo cuõng saên
soùc con raát kyõ löôõng. Ban ñeâm, khi con
nhoû tieåu tieän öôùt caû meàn chieáu, meï voäi
vaõ boàng con ñeán choã khoâ raùo, roài töï
mình phaûi naèm ôû nôi aåm öôùt, hoâi haùm
maø khoâng moät lôøi than vaõn. Chæ caàn lo
cho con nguû ngon giaác, thaân meï duø chòu
reùt laïnh cuõng khoâng phieàn haø.
“AÂn ñöùc thöù saùu laø cha meï vaát vaû nuoâi
döôõng, daïy doã con caùi.
Tình thöông cuûa meï nhö maët ñaát bao
la sinh ra moïi vaät; söï yeâu meán cuûa cha
töïa baàu trôøi meânh moâng, bao truøm khaép
muoân loaøi. Maø baát luaän laø trôøi hay ñaát,
tình thöông cuûa cha meï luoân laø tình yeâu
khoâng phaân bieät. Chæ caàn laø con cuûa
mình sinh ra thì duø coù xaáu xí theá naøo
cha meï cuõng khoâng bao giôø gheùt boû. Daàu
27

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

cho con coù bò tay chaân khieám khuyeát, taøn
taät, cha meï cuõng khoâng chaùn gheùt, traùi
laïi caøng quan taâm thöông yeâu hôn nöõa.
Cha meï luoân xem con laø vaät baùu quyù
nhaát maø mình ñaõ röùt ruoät sinh ra!
Caùc baïn thaân meán! Moãi khi chuùng ta tieáp
xuùc vôùi ai ñoù trong ñôøi, ta luoân coù nhöõng
aán töôïng khaùc nhau. Coù nhöõng ngöôøi
khieán ta quyù meán, kính troïng ngay khi
môùi gaëp; coù nhöõng ngöôøi laïi laøm ta böïc
töùc, chaùn gheùt... Nhöõng aán töôïng khaùc
nhau ñoù ñeàu do ngoaïi hình vaø cung
caùch öùng xöû cuûa ngöôøi khaùc mang laïi
cho ta. Nhöng ñieàu kyø laï nhaát laø ñoái vôùi
cha meï thì moïi söï xaáu xí, baát toaøn hay
ngang böôùng cuûa con caùi ñeàu khoâng bao
giôø laøm cho cha meï gheùt boû. Chæ coù yeâu
thöông vaø yeâu thöông maø thoâi! Trong
loøng cha meï chaúng bao giôø coù söï chaùn
gheùt con mình, cho duø ñoù coù laø moät ñöùa
con hö ñoán hoaëc xaáu xí ñeán möùc naøo ñi
chaêng nöõa!
28

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

“Thaâm aân thöù baûy laø doïn röûa ñoà phoùng ueá
cuûa con maø khoâng sôï nhô nhôùp, laám baån.
Baát chaáp coù khi da deû bò laïnh coùng nöùt
neû, meï vaãn khoâng phieàn haø khi chaêm
soùc cho con. Duø tröôùc ñaây ngöôøi meï coù
laø caønh vaøng laù ngoïc, myõ mieàu xinh ñeïp
ñeán ñaâu, nhöng qua moät thôøi gian lao
löïc vì con thì veû ñeïp nhö hoa aáy cuõng
baét ñaàu trôû neân giaø nua, taøn taï. Ñoâi tay
ngoïc ngaø cuõng vì nhöõng vieäc naáu nöôùng,
giaët giuõ maø trôû thaønh khoâ cöùng, suø sì.
Meï toäi nghieäp vaø ñaùng kính bieát bao!
Meï vì con hy sinh caû tuoåi thanh xuaân
quyù giaù cuûa mình, ñeå roài chæ ñoåi laáy söï
tieàu tuïy, meät moûi.
“AÂn ñöùc thöù taùm laø moãi khi con ñi xa, meï
ôû nhaø luoân töïa cöûa ngoùng chôø, noãi nhôù con
nhaït nhoøa trong doøng nöôùc maét.
Tieãn bieät ngöôøi thaân veà coõi thieân thu
khieán con ngöôøi phaûi ñau thöông, buoàn
nhôù. Nhöng ngöôøi meï coøn ñau buoàn nhôù
29

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

mong gaáp boäi khi ñöùa con yeâu quí cuûa
mình rôøi xa gia ñình. Duø con xa nhaø ñeå
hoïc taäp hay laøm vieäc, cha meï cuõng ñeàu
sôùm nhôù toái mong, luoân caàu nguyeän cho
con luoân ñöôïc bình an khoûe maïnh. Taâm
hoàn meï nhö treo lô löûng giöõa khoâng
trung, chaúng giaây phuùt naøo ñöôïc yeân daï.
Neáu baát haïnh gaëp ñöùa con hö hoûng boû
nhaø ra ñi maø khoâng tin töùc thö töø gì veà,
thì cha meï chæ coøn bieát ngaøy ñeâm ñoå leä
chôø con!1
“AÂn ñöùc thöù chín laø cha meï töï nguyeän
chòu khoå thay con vaø luoân thöông yeâu, tha
thöù cho con taát caû.2
Ñöùc Khoång Töù coù noùi: “Khi cha meï coøn soáng, phaän laøm
con khoâng neân ñi xa.” (Phuï maãu taïi ñöôøng, baát khaû vieãn
du.) Ñoù laø ñeå cha meï khoûi phaûi lo laéng, troâng mong.
Neáu baát ñaéc dó phaûi xa nhaø thì neân thöôøng xuyeân coù
tin töùc veà, ñeå cha meï ñöôïc bieát mình vaãn bình an thì
caùc vò môùi yeân loøng.
2
Thi só Maïnh Giao ñôøi Ñöôøng coù baøi thô Du töû ngaâm
(Khuùc ngaâm cuûa ñöùa con lang baït) raát noåi tieáng, trong
ñoù coù caâu raèng: “Ai daùm noùi laø taám loøng con caùi nhö
1

30

Baùo ñaùp coâng ôn cha meï

Vì muoán cho con coù ñieàu kieän soáng sung
tuùc, cha meï khoâng töø baát cöù vieäc gì. Ñoâi
luùc vì muoán kieám theâm ít tieàn ñeå con
ñöôïc aên maëc ñeïp, ñöôïc theo kòp chuùng
baïn maø cha meï phaûi vaát vaû laøm vieäc
suoát caû ngaøy ñeâm. Neáu con bò beänh, cha
meï laïi ngaøy ñeâm khaán vaùi nguyeän caàu,
mong sao coù theå thay con chòu ñöïng moïi
söï ñau ñôùn.1
“Thaâm aân thöù möôøi laø tình thöông cha
meï daønh cho con khoâng bao giôø vôi caïn.